SERUAN untuk memansuhkan Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971 (AUKU) sering dilihat sebagai laungan keramat oleh pergerakan pelajar, seolah-olah ianya satu-satunya cara untuk membebaskan menara gading.
Walau bagaimanapun, dalam semangat kita untuk kebebasan pendidikan, kita biasanya terperangkap dalam naratif emosi dan retorik politik, dan melupakan realiti undang-undang dan pentadbiran yang jauh lebih kompleks.
Sebagai pemerhati yang rasional, kita mesti mengakui bahawa pemansuhan total AUKU mungkin bukan tindakan yang paling bijaksana. Malah, tindakan drastik sedemikian menimbulkan risiko besar untuk meruntuhkan ekosistem pendidikan tinggi negara apabila dilihat melalui lensa tadbir urus korporat dan undang-undang pentadbiran.
Kesahihan Undang-undang: AUKU sebagai"Nadi" Kewujudan Universiti Hujah yang paling asas, tetapi sering diabaikan, ialah AUKU ialah Akta yang membolehkan atau rangka kerja undang-undang induk yang membolehkan universiti wujud secara sah.
Universiti Awam di Malaysia bukan entiti semula jadi; mereka adalah badan berkanun yang ditubuhkan di bawah Akta ini. AUKU memberikan universiti apa yang dipanggil"personaliti undang-undang".
Tanpa Akta ini, universiti kehilangan kapasiti untuk memiliki harta, menandatangani kontrak undang-undang, dan yang paling kritikal, menganugerahkan ijazah yang diiktiraf.
Sejak digubal pada tahun 1971, AUKU telah melalui lapan pindaan utama.
Perkembangan Akta ini adalah sukar tetapi menarik, mengikuti trajektori pusingan U: bermula dengan tindakan keras terhadap hak sebelum beralih ke arah perniagaan dan korporatisasi, dan kini mengembalikan hak kepada pelajar.
Salah tanggapan biasa terhadap AUKU adalah bahawa AUKU ialah buku peraturan utama yang tertumpu semata-mata untuk mengawal pelajar. Walaupun AUKU mungkin terkenal pada masa lalu kerana menyekat aktiviti politik pelajar, ia sebenarnya merupakan undang-undang yang mentadbir untuk keseluruhan kewujudan universiti awam di Malaysia.
Sekatan ke atas aktiviti politik pelajar telah lama dipinda dalam Akta. Pindaan 2012 dan 2019 telah membenarkan pelajar mengambil bahagian dalam parti politik dan menyertai aktiviti.
Pindaan pada tahun 2024 bukan sahaja memberi autonomi kewangan kepada badan pelajar untuk memegang dan mengurus dana mereka sendiri, tetapi juga memindahkan kuasa tatatertib daripada Naib Canselor semata-mata kepada Jawatankuasa Tatatertib Pelajar dengan sekurang-kurangnya 3 ahli.
Pada hakikatnya, AUKU ialah undang-undang pentadbiran yang agak pendek, dan hanya sebahagian kecil daripadanya secara langsung menyasarkan pelajar.
Daripada 45 bahagian aktif, hanya 7 yang berkaitan dengan pelajar. 38 bahagian lain adalah pentadbiran semata-mata, yang menubuhkan jentera universiti sebagai institusi kerajaan.
Jika pemansuhan dijalankan tanpa penggantian undang-undang yang setara dan segera, kita akan menghadapi legal lacuna atau lompang undang-undang yang serius.
Persoalan asas akan timbul: Siapa yang sah membayar gaji beribu-ribu kakitangan? Siapakah yang memegang mandat untuk mentadbir aset berbilion ringgit? Tanpa rangka kerja ini, kekacauan pentadbiran adalah kepastian.
Mitos Autonomi Mutlak dan Realiti Akauntabiliti Kewangan
Sering kali, naratif pemansuhan didorong oleh rasa tidak puas hati pelajar dan oleh sekumpulan kakitangan akademik yang berpendapat AUKU menyekat kebebasan atau kemerdekaan mereka.
Sememangnya terdapat persepsi bahawa pindaan AUKU sebelum ini adalah kosmetik dan kuasa sebenar masih terpusat pada Naib Canselor dan Menteri.
Walau bagaimanapun, kita mesti berlandaskan realiti. Sebahagian besar pembiayaan universiti awam masih datang daripada dana kerajaan, iaitu, wang pembayar cukai.
Di bawah prinsip kewajipan fidusiari, bukankah kewajipan kerajaan untuk memantau bagaimana dana ini dibelanjakan? AUKU sebenarnya menyediakan mekanisme semak dan imbang kritikal untuk memastikan dana awam tidak disalahgunakan.
Tuntutan Pemansuhan sering menggesa autonomi sepenuhnya tanpa kawalan pusat, tetapi ini boleh meletakkan universiti pada risiko ketirisan kewangan dan salah urus aset bernilai mencecah berbilion ringgit.
Oleh itu, AUKU bukan sekadar alat kawalan, tetapi juga alat akauntabiliti. Peranan Tadbir Urus Korporat dalam Menyangkal Penegasan"Kuasa Mutlak"
Salah satu kritikan terkuat terhadap AUKU ialah dakwaan kewujudan kuasa"Dewa" di tangan Naib Canselor dan campur tangan politik Menteri dalam pelantikan pentadbir.
Pengkritik berpendapat bahawa struktur ini menjadikan universiti tertakluk kepada kehendak politik dan menyekat kebebasan akademik.
Walau bagaimanapun, hujah ini sering mengabaikan transformasi tadbir urus yang telah berlaku.
Universiti Awam bukan lagi jabatan kerajaan konvensional tetapi badan korporat dengan lapisan tadbir urus yang telus. Kuasa tidak berpusat pada individu tetapi dipantau rapi oleh Lembaga Pengarah Universiti (LPU).
LPU berfungsi seperti Lembaga Pengarah sebuah syarikat multinasional, yang terdiri daripada tokoh korporat, kapten industri, dan pakar kewangan. Arahan"Rumah Bersih" pada tahun 2022 mengenai penamatan dan menyekat pelantikan politik dalam Badan Berkanun Persekutuan dan GLC, dan"Buku Hijau" mengenai Garis Panduan Tadbir Urus Lembaga, telah beralih daripada pelantikan politik semata-mata kepada pelantikan berasaskan merit, kepakaran dan pengalaman industri.
Malah, AUKU menghendaki pengerusi lembaga mestilah seorang yang berkedudukan, berpengalaman dan berintegriti, 2 orang ahli lembaga perwakilan kerajaan masing-masing dari Kementerian Pengajian Tinggi dan Kementerian Kewangan untuk menyelia dasar dan perbelanjaan dan 5 orang ahli lembaga bebas dari swasta dan masyarakat, yang dipilih kerana pengetahuan atau pengalaman mereka dalam perdagangan, industri atau profesion.
Salah seorang daripada 5 orang ahli ini mestilah wakil masyarakat (selalunya alumni yang terkenal) di mana universiti itu terletak. Kehadiran"orang luar" ini adalah penting untuk memastikan universiti tidak"terkejut sendiri" dan kekal berdaya saing dengan industri sambil kekal teguh dalam komitmennya demi kebaikan negara dan masyarakat.
Integriti sebagai Asas Tadbir Urus Universiti
Unit Integriti Universiti (IU), yang berfungsi sebagai mekanisme tadbir urus korporat untuk menentang"kuasa mutlak" eksekutif universiti, juga telah distruktur semula di bawah LPU dan disokong oleh SPRM.
Ketua Unit Integriti (CIO) yang juga menjadi Pegawai Integriti Bertauliah (CeIO) yang diiktiraf oleh SPRM, menambah lapisan akauntabiliti luaran.
AUKU memberi kuasa kepada LPU untuk menggubal Statut bagi mengawal selia dan menetapkan fungsi dan kuasa CIO; yang merupakan"taring" kuasa perundangan IU, yang tidak boleh diganggu gugat atau dikurangkan oleh eksekutif.
Ini menunjukkan bahawa mekanisme dalaman untuk menangani salah laku dan penyalahgunaan kuasa sudah wujud dan berfungsi.
Bahaya Populisme dalam Pemilihan Kepimpinan
Terdapat juga angan-angan romantis untuk pemimpin universiti dipilih sepenuhnya oleh komuniti kampus bagi memupuk demokrasi. Walaupun nampak semacam ideal, cadangan ini berisiko tinggi dari sudut strategik. Universiti adalah aset negara, bukan harta eksklusif rakyatnya.
Jika pemilihan Naib Canselor diserahkan sepenuhnya kepada undi popular, kita berisiko melantik pemimpin"populis" yang mungkin menjanjikan kelonggaran atau elaun yang tinggi tetapi gagal melihat visi nasional atau keperluan industri global.
Kita memerlukan pemimpin dengan pandangan dan rangkaian global, yang selalunya hanya boleh dinilai melalui saringan ketat Jawatankuasa Carian profesional, dan bukannya melalui kempen pilihan raya kampus yang memecahbelahkan.
Jalan Ke Hadapan: Reformasi, Bukan Anarki
Hujah-hujah ini menjelaskan bahawa pemansuhan AUKU sepenuhnya adalah seperti pepatah Melayu"marahkan nyamuk, kelambu dibakar". Masalah sebenar yang melanda universiti selalunya tidak berpunca daripada Akta itu sendiri, yang sudah agak liberal selepas pelbagai pindaan, tetapi daripada tafsiran tegar beberapa pentadbir atau"Little Napoleons".
Memansuhkan Akta itu tidak akan mengubah mentaliti ini. Jika AUKU dimansuhkan sama sekali, ia mesti digantikan dengan Akta baru yang, pada hakikatnya, secara realitinya akan menerima pakai kandungan asal untuk mengekalkan struktur pentadbiran dan kewangan.
Jadi, mengapa membuang masa dan sumber parlimen pada proses"salin kulit" semata-mata? Penyelesaian yang matang ialah mendemokrasikan undang-undang, bukan memansuhkannya.
Kita boleh mengekalkan rangka kerja pentadbiran AUKU yang utuh untuk kestabilan, sambil meminda bahagian tertentu yang menyekat kemerdekaan atau peruntukan drakonian. Kita tidak perlu membakar rumah untuk membaiki bumbung.
Kesimpulannya, AUKU bukanlah musuh kebebasan akademik; sebaliknya, ia adalah pelindung kestabilan institusi. Pengekalan dan pemerkasaan Akta ini, disertai dengan tadbir urus korporat dengan integriti, adalah cara untuk memastikan universiti kita kekal relevan, berdaya saing dan dilindungi daripada anarki pentadbiran
* Mohd Fuad Husaini ialah Penasihat Undang-Undang Universiti Sultan Zainal Abidin.