RASUAH bukan sekadar pertukaran wang secara sulit atau salah guna kuasa untuk kepentingan peribadi. Kesannya jauh lebih besar.
Rasuah menentukan siapa mendapat kontrak, siapa menikmati peluang dan siapa terpaksa menunggu hak yang sepatutnya diterima.
Lebih membimbangkan, rasuah bukan sahaja menghakis kekayaan negara, malah boleh membungkam suara masyarakat.
Apabila keputusan awam boleh dibeli, keadilan menjadi tidak seimbang. Mereka yang mempunyai wang dan hubungan mendapat kelebihan, sedangkan rakyat biasa semakin kehilangan kepercayaan terhadap sistem.
Dalam keadaan ini, ada yang memilih untuk berdiam diri kerana bimbang menerima tekanan, kehilangan pekerjaan atau berdepan tindakan balas. Ada pula yang tidak lagi percaya bahawa aduan mereka akan membawa perubahan.
Inilah kesan rasuah yang paling berbahaya: apabila masyarakat mula menganggap ketidakadilan sebagai sesuatu yang biasa dan berdiam diri sebagai pilihan paling selamat.
Belanjawan 2027 yang dibentangkan baru-baru ini membawa komitmen kerajaan untuk memperkukuh tadbir urus, termasuk pelaksanaan Akta Perolehan Kerajaan mulai 2027.
Kerajaan turut berhasrat meningkatkan ketelusan melalui pendedahan maklumat projek, kontraktor dan nilai kontrak kepada umum.
Langkah ini penting, namun persoalannya ialah sejauh manakah reformasi tersebut mampu mengubah budaya penyalahgunaan kuasa dan memulihkan keyakinan rakyat?
Kemajuan Ada, Cabaran Masih Besar
Dalam Indeks Persepsi Rasuah (CPI) 2025, Malaysia mencatat skor 52 daripada 100 dan menduduki tempat ke-54 daripada 182 negara. Kedudukan ini meningkat berbanding tempat ke-57 pada 2024, dengan pertambahan dua mata.
Peningkatan ini wajar diakui, tetapi ia belum bermakna negara telah bebas daripada masalah rasuah. CPI mengukur persepsi terhadap rasuah sektor awam dan bukan jumlah sebenar kejadian rasuah.
Statistik penguatkuasaan turut memberikan gambaran tentang cabaran yang dihadapi.
Menurut Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM), sebanyak 34,819 laporan berkaitan rasuah dan penyalahgunaan kuasa diterima antara 2020 hingga April 2025. Dalam tempoh tersebut, sebanyak 5,145 kertas siasatan dibuka, 2,479 individu didakwa dan 1,274 disabitkan kesalahan.
Angka ini menggambarkan usaha penguatkuasaan yang berterusan. Namun, ia juga mengingatkan kita bahawa proses daripada penerimaan aduan kepada siasatan, pendakwaan dan sabitan memerlukan pembuktian yang teliti.
Kes 1Malaysia Development Berhad (1MDB) pula menjadi antara ujian terbesar terhadap integriti institusi negara. Pada 26 Disember 2025, Mahkamah Tinggi menjatuhkan hukuman penjara 15 tahun dan denda RM11.4 bilion terhadap bekas Perdana Menteri, Datuk Seri Najib Razak, setelah mensabitkannya atas 25 pertuduhan berkaitan salah guna kuasa dan pengubahan wang haram melibatkan dana 1MDB bernilai kira-kira RM2.3 bilion. Beliau telah mengemukakan rayuan terhadap sabitan dan hukuman tersebut.
Dalam kes berasingan melibatkan SRC International, hukuman asal beliau telah dikurangkan melalui proses pengampunan pada 2024. Pada September 2026, pengampunan bersyarat turut diperkenankan bagi membolehkan baki hukuman kes SRC dijalani di bawah tahanan rumah, tertakluk kepada syarat yang ditetapkan.
Walaupun pengampunan merupakan kuasa yang diperuntukkan oleh Perlembagaan, perkembangan sebegini mengundang persoalan masyarakat tentang ketelusan, kesaksamaan dan keyakinan terhadap sistem keadilan.
Prinsipnya jelas. Keadilan bukan sahaja mesti dilaksanakan, tetapi juga mesti diyakini oleh rakyat bahawa ia dilaksanakan secara adil tanpa mengira kedudukan.
Reformasi Memerlukan Perubahan Struktur
Dalam suratnya kepada ahli sejarah Mandell Creighton pada 5 April 1887, sejarawan British, Lord Acton, pernah mengingatkan bahawa kuasa cenderung merosakkan, manakala kuasa mutlak merosakkan secara mutlak (Power tends to corrupt, and absolute power corrupts absolutely).
Pandangan ini selari dengan pandangan ahli ekonomi Robert Klitgaard (1988), menerusi bukunya Controlling Corruption, menjelaskan bahawa rasuah cenderung berkembang apabila kuasa dimonopoli, ruang budi bicara terlalu luas dan akauntabiliti lemah. Prinsip ini dirumuskan sebagai Corruption = Monopoly + Discretion − Accountability.
Kerangka ini mengingatkan kita bahawa usaha membanteras rasuah tidak boleh bergantung pada penguatkuasaan semata-mata, sebaliknya memerlukan reformasi struktur yang mengehadkan penumpuan kuasa, meningkatkan ketelusan dan memperkukuh mekanisme semak dan imbang.
Rumus ini menjelaskan mengapa usaha membanteras rasuah tidak memadai dengan menangkap pesalah semata-mata. Struktur yang membuka ruang kepada salah guna kuasa juga perlu diperbaiki.
Kerajaan telah memperkenalkan Strategi Pembanterasan Rasuah Nasional (NACS) 2024–2028 dan melaksanakan beberapa inisiatif pembaharuan institusi.
Antara langkah penting ialah penggubalan Akta Perolehan Kerajaan yang memperkenalkan mekanisme kajian semula keputusan perolehan dan Tribunal Rayuan Perolehan Kerajaan.
Namun, beberapa pertubuhan masyarakat sivil seperti C4 Center dan Transparency International Malaysia turut membangkitkan kebimbangan terhadap keluasan kuasa budi bicara menteri serta tahap kebebasan mekanisme rayuan.
Kritikan ini perlu dilihat sebagai sebahagian daripada proses semak dan imbang yang sihat, bukannya halangan kepada reformasi.
Selain itu, pindaan Akta Perlindungan Pemberi Maklumat telah berkuat kuasa pada Januari 2026, manakala Rang Undang-Undang Kebebasan Maklumat 2026 telah dibentangkan dan dirujuk kepada Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen.
Reformasi institusi lain, termasuk penggubalan undang-undang pendanaan politik, penubuhan Ombudsman Malaysia dan pengasingan fungsi Peguam Negara dengan Pendakwa Raya, juga perlu dipercepat dan diperkukuh bagi memastikan ketelusan serta kebebasan institusi awam.
Hakikatnya, penggubalan undang-undang yang baik sahaja tidak menjamin tadbir urus yang bersih. Kejayaan reformasi bergantung pada keberkesanan pelaksanaan, ketelusan maklumat, kebebasan institusi dan mekanisme semak dan imbang yang benar-benar berfungsi.
Masyarakat Sivil Sebagai Suara Semak dan Imbang
Di sinilah gerakan masyarakat sivil memainkan peranan yang tidak kurang pentingnya. Pertubuhan bukan kerajaan (NGO) bukan sekadar pelaksana program kemasyarakatan. Dalam sebuah negara demokrasi, NGO juga berperanan menjadi suara rakyat, pemerhati dasar dan rakan semak imbang kepada institusi awam.
Pertama, memantau dasar dan memperjuangkan reformasi institusi. Pertubuhan seperti Transparency International Malaysia, C4 Center dan gerakan Rasuah Busters telah menyumbang kepada kesedaran masyarakat serta perbahasan mengenai rasuah, ketelusan dan akauntabiliti.
Advokasi yang berasaskan bukti amat penting untuk memastikan komitmen kerajaan diterjemahkan kepada tindakan yang boleh dinilai keberkesanannya.
Kedua, membina budaya integriti dalam masyarakat. Usaha membanteras rasuah tidak boleh bergantung pada penguatkuasaan semata-mata. Pertubuhan komuniti, pendidikan dan agama mempunyai ruang yang luas untuk membudayakan amanah, kejujuran dan keberanian menolak salah laku. Masyarakat perlu dibimbing untuk menolak sikap bahawa rasuah kecil boleh diterima kerana dianggap sebagai kebiasaan.
Ketiga, memperkukuh suara dan perlindungan pemberi maklumat. Masyarakat yang takut melapor akan membiarkan salah guna kuasa terus tersembunyi.
NGO boleh menyediakan pendidikan mengenai hak pemberi maklumat, membantu masyarakat memahami saluran aduan yang sah serta mengadvokasi perlindungan yang lebih berkesan daripada tindakan balas.
Keempat, memantau perbelanjaan dan pelaksanaan projek awam. Pendedahan maklumat perolehan kerajaan perlu dimanfaatkan untuk membolehkan masyarakat menilai sama ada sesuatu projek benar-benar memenuhi keperluan rakyat, dilaksanakan mengikut spesifikasi dan menggunakan dana secara berhemat.
Sebagai contoh, apabila sebuah sekolah atau kemudahan kesihatan yang dijanjikan masih belum siap, masyarakat berhak mengetahui status projek, nilai peruntukan, pihak yang bertanggungjawab serta sebab kelewatannya.
Pemantauan sebegini bukan bertujuan mencari kesalahan semata-mata, tetapi memastikan setiap ringgit wang awam memberi manfaat kepada rakyat. Gerakan masyarakat sivil juga mesti mengekalkan integritinya sendiri.
Pemantauan perlu berasaskan fakta, bebas daripada kepentingan sempit dan terbuka kepada penelitian. Kredibiliti moral NGO terletak pada keupayaannya mempertahankan prinsip yang sama tanpa mengira pihak yang memegang kuasa.
Mengembalikan Keberanian dan Kepercayaan Rakyat
Peningkatan skor CPI, tindakan penguatkuasaan dan penggubalan undang-undang baharu menunjukkan adanya usaha memperkukuh tadbir urus negara.
Namun, ukuran kejayaan reformasi bukan sekadar jumlah undang-undang yang diluluskan atau individu yang didakwa.
Ukuran sebenar ialah sejauh mana rakyat merasakan hak mereka dilindungi, peluang diagihkan secara adil dan suara mereka didengari tanpa rasa takut.
Rasuah merampas lebih daripada wang. Ia boleh merampas peluang pendidikan, kualiti perkhidmatan kesihatan, pembangunan komuniti dan masa depan generasi akan datang.
Oleh itu, persoalan yang perlu kita tanyakan bukan lagi sekadar, “Siapakah yang menerima rasuah?” tetapi juga, “Apakah hak, peluang dan kemudahan yang sepatutnya dinikmati rakyat tetapi telah dinafikan akibat rasuah?”
Kerajaan bertanggungjawab melaksanakan reformasi, institusi mesti mempertahankan kebebasan dan akauntabilitinya, manakala NGO serta masyarakat sivil perlu terus memainkan peranan sebagai suara nurani negara.
Rasuah akan terus berakar apabila masyarakat memilih untuk berdiam diri. Sebaliknya, apabila rakyat berani bersuara, institusi bersedia dipersoalkan dan kuasa tertakluk kepada semak dan imbang, barulah integriti mampu menjadi budaya negara.
* Profesor Dr Hanim Salleh ialah Ketua Kluster Kepimpinan, JKP Agenda Nasional Pertubuhan IKRAM Malaysia, Universiti Tenaga Nasional.