Audit TH 2017: Mengapa ‘clean audit’ masih dipersoal?
KUALA LUMPUR - Keputusan mengeluarkan pendapat audit tanpa pengubahsuaian terhadap penyata kewangan Lembaga Tabung Haji (LTH) bagi tahun kewangan berakhir 31 Disember 2017 dipersoalkan berikutan isu penjejasan nilai yang didakwa bersifat material.
Persoalan itu dibangkitkan seorang bekas auditor menerusi surat pembaca yang versi asalnya dalam bahasa Inggeris disiarkan di The Edge Malaysia.
Tan Sri Madinah Mohamad merupakan Ketua Audit Negara pada 2018 ketika audit LTH bagi tahun kewangan berakhir 31 Disember 2017 dimuktamadkan. Beliau menandatangani penyata kewangan tersebut pada 16 Julai 2018.
Pendapat audit itu menyatakan penyata kewangan berkenaan disediakan mengikut piawaian perakaunan yang diluluskan dan dikeluarkan di Malaysia serta Akta LTH (Akta 535), selain memberikan gambaran yang “benar dan saksama” mengenai kedudukan kewangan LTH secara keseluruhan.
Menurut penulis, Madinah dalam satu forum baru-baru ini mempertahankan audit berkenaan dengan menyatakan perenggan Penegasan Perkara (Emphasis of Matter atau EOM) dimasukkan dalam pendapat audit kerana kebimbangan LTH mungkin gagal, sekali gus menyebabkan kerugian besar kepada kerajaan sebagai penjamin atau mencetuskan pengeluaran wang secara besar-besaran daripada LTH, khususnya ketika kerajaan baharu baru mengambil alih pentadbiran.
Penulis dipetik berkata, Madinah mengeluarkan pendapat audit tanpa pengubahsuaian tetapi melalui EOM mengetengahkan penggunaan dasar penjejasan nilai secara tidak konsisten bagi pelaburan saham tersenarai serta kegagalan merekodkan kerugian penjejasan nilai RM227.81 juta melibatkan enam syarikat.
Madinah juga, menurut penulis, menyatakan piawaian perakaunan dan pengauditan telah dipatuhi serta skop semakan PwC berbeza daripada skop Ketua Audit Negara, menyebabkan penemuan PwC tidak boleh dibandingkan dan tidak relevan bagi tujuan audit berkanun.
Persoal pendapat audit tanpa pengubahsuaian
Penulis tersebut mempersoalkan keputusan tidak mengeluarkan pendapat audit berteguran (qualified opinion) walaupun terdapat isu penjejasan nilai.
Menurut surat itu, Madinah berkata, beliau tidak mengeluarkan pendapat audit berteguran walaupun menyedari isu penjejasan nilai kerana berbuat demikian “akan menjatuhkan kerajaan”.
Penulis berhujah bahawa peranan juruaudit, seperti dinyatakan dalam laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI), adalah untuk menilai sama ada penyata kewangan memberikan gambaran yang benar dan saksama mengenai kedudukan kewangan sesebuah entiti.
Menurutnya, apabila juruaudit memberikan pendapat terhadap penyata kewangan, juruaudit bukan bertindak sebagai pengawal selia yang bertanggungjawab menjaga kestabilan kewangan LTH.
Beliau berhujah bahawa Ketua Audit Negara sepatutnya menyerahkan pengurusan kesan daripada pendapat audit kepada kementerian dan agensi berkaitan.
Penulis tersebut turut merujuk perenggan 3.11.16 laporan RCI yang menurutnya menyatakan Ketua Audit Negara tersilap apabila mempertimbangkan “perkara-perkara lain” dalam membentuk pendapatnya.
Perenggan 3.11.17 pula, menurut penulis, menyatakan keterangan Ketua Audit Negara sendiri menunjukkan beliau menyedari isu berkaitan tetapi gagal memberikan tumpuan kepada penerapan prinsip pengauditan yang sewajarnya.
RM227.81 juta melepasi ambang kematerialan
Berdasarkan penyata kewangan 2017, keuntungan sebelum cukai (PBT) kumpulan ialah RM3.829 bilion, manakala PBT syarikat berjumlah RM3.412 bilion.
Penulis tersebut berkata, penggunaan ambang kematerialan 5 peratus menghasilkan nilai masing-masing RM191.4 juta dan RM170.6 juta.
EOM Ketua Audit Negara pula menyatakan kerugian penjejasan nilai RM227.81 juta tidak diiktiraf dalam penyata kewangan.
Oleh sebab RM227.81 juta melebihi 5 peratus daripada PBT, penulis berhujah jumlah itu adalah material dan sepatutnya dibuat pelarasan.
Menurutnya, pendapat audit tanpa pengubahsuaian, sama ada disertakan EOM atau sebaliknya, tidak sepatutnya dikeluarkan kerana penyata kewangan 2017 didakwanya mengandungi salah nyata material.
Persoalan penjejasan nilai RM4.3 bilion
Penulis turut mempersoalkan sama ada penyata kewangan LTH bagi 2017 benar-benar mematuhi Piawaian Pelaporan Kewangan (FRS).
Menurutnya, Nota 2 penyata kewangan 2017 menyatakan LTH menerima pakai FRS dan tiada pendedahan menunjukkan sebarang penyimpangan daripada piawaian tersebut.
Namun, beliau berhujah terdapat beberapa penyimpangan daripada FRS yang secara keseluruhannya menunjukkan LTH sepatutnya melaporkan kerugian kira-kira RM1.4 bilion, bukannya keuntungan RM3.4 bilion bagi 2017.
Antara isu utama yang dibangkitkan ialah penilaian penjejasan nilai pelaburan saham tersenarai.
Menurut penulis, ujian “signifikan dan berpanjangan” digunakan dengan cara yang tidak diiktiraf dalam amalan perakaunan apabila LTH didakwa mentafsirkan ujian itu sebagai hanya memerlukan penjejasan nilai apabila sesuatu saham tersenarai merosot sebanyak 90 peratus tanpa menetapkan had tempoh.
Akibatnya, menurut beliau, kerugian penjejasan nilai tidak diiktiraf walaupun sekurang-kurangnya RM4.3 bilion kerugian saham tersenarai sepatutnya dipindahkan ke akaun untung rugi, sekali gus mengurangkan pengagihan hibah.
Penulis berkata, mengikut prinsip perakaunan yang diterima umum, nilai pasaran saham tersenarai merupakan petunjuk terbaik kepada nilai semasanya, kecuali penurunan yang bersifat sementara atau tidak signifikan.
Sebagai contoh, beliau merujuk FGV yang sahamnya dibeli pada harga tawaran awam permulaan (IPO) RM4.55 tetapi merosot kepada RM1.69 pada 31 Disember 2017.
Walaupun berlaku kemerosotan RM2.86, menurutnya, tiada kerugian penjejasan nilai diiktiraf.
Sekiranya ujian penjejasan nilai menggunakan ambang kerugian 20 peratus yang berterusan selama 12 bulan, penulis berkata, kira-kira RM4.3 bilion daripada RM4.7 bilion yang direkodkan dalam rizab aset kewangan tersedia untuk dijual (AFS) sepatutnya dipindahkan ke akaun untung rugi.
Penulis rujuk penemuan PwC
Bagi aset tidak tersenarai, penulis berkata, penjejasan nilai RM227.81 juta melibatkan enam syarikat penerima pelaburan tidak diiktiraf.
Menurutnya, PwC mengenal pasti tambahan penjejasan nilai RM309.2 juta berkaitan hartanah dan aset lain, menjadikan keseluruhan penjejasan nilai yang tidak diiktiraf kira-kira RM537 juta.
Penulis turut merujuk Akta Badan-Badan Berkanun (Akaun dan Laporan Tahunan) 1980 (Akta 240).
Menurutnya, walaupun terdapat hujah bahawa akta itu membenarkan menteri meluluskan dasar perakaunan alternatif bagi LTH, RCI dalam perenggan 3.10.2 menyatakan sebarang kebenaran menteri masih perlu mematuhi kehendak Akta 240 untuk berpegang kepada prinsip perakaunan yang diterima umum.
Penulis turut mempersoalkan sama ada pendapat audit bahawa penyata kewangan 2017 memberikan gambaran “benar dan saksama” mengenai kedudukan kewangan LTH adalah tepat.
Menurutnya, penyata kewangan itu tidak mematuhi semua keperluan material FRS kerana gagal mengiktiraf kerugian penjejasan nilai akibat kemerosotan nilai pelbagai saham tersenarai dan aset lain.
Persoalan pematuhan Akta 535
Penulis turut membangkitkan persoalan mengenai pematuhan penyata kewangan 2017 terhadap Akta LTH atau Akta 535.
Menurut penulis, RCI meneliti cara peruntukan berkaitan dalam Akta LTH digunakan dan mendapati LTH menggunakan pengiraan Nilai Aset Boleh Direalisasi (Realisable Asset Value atau RAV) yang disediakan EY, bukannya bergantung kepada nilai dalam penyata kewangan yang telah diaudit.
Berdasarkan dapatan RCI seperti dinyatakan dalam surat itu, penggunaan pengiraan tersebut merupakan pelanggaran Seksyen 22 Akta 535 apabila liabiliti telah melebihi aset sebenar.
Pengiraan berkenaan, menurut penulis, sebahagiannya berdasarkan penilaian aset yang tidak disahkan secara bebas.
Pada masa sama, penulis mempertikaikan pandangan bahawa perbezaan skop semakan PwC dan audit Ketua Audit Negara menyebabkan penemuan firma berkenaan tidak relevan.
Beliau mengakui mandat PwC terhad kepada semakan kedudukan kewangan LTH bagi 2017 dan bukan merupakan audit berkanun.
Namun, menurutnya, PwC dalam menjalankan semakan itu mengenal pasti beberapa penyimpangan daripada FRS yang secara keseluruhannya menunjukkan penyata kewangan bagi tahun berakhir 31 Disember 2017 tidak mematuhi secara material FRS yang dikeluarkan Lembaga Piawaian Perakaunan Malaysia (MASB).
Penulis berkata, kedua-dua Ketua Audit Negara dan PwC pada hakikatnya memberikan pandangan mengenai sama ada FRS diterapkan dengan sewajarnya.
Menurutnya, RCI bersetuju dengan kesimpulan PwC bahawa penyata kewangan itu tidak mematuhi FRS berikutan penggunaan pelbagai ujian penjejasan nilai yang tidak betul.
Untung RM3.3 bilion atau rugi RM1.4 bilion
Penulis berkata, isu utama ialah perbezaan antara keuntungan RM3.3 bilion yang dilaporkan bagi 2017 dengan penilaian PwC bahawa LTH sepatutnya melaporkan kerugian kira-kira RM1.4 bilion sekiranya FRS diterapkan dengan sewajarnya.
Menurutnya, PwC mencapai kesimpulan itu dengan mengiktiraf RM4.3 bilion kerugian penjejasan nilai berkaitan saham tersenarai; RM227.81 juta penjejasan nilai melibatkan enam syarikat dalam kumpulan seperti dikenal pasti dalam EOM Ketua Audit Negara; dan RM309 juta penjejasan nilai berkaitan hartanah dan aset lain.
Penulis menjelaskan bahawa FRS 139 ketika itu menetapkan proses dua peringkat.
Pertama, saham tersenarai dinilai mengikut nilai pasaran (marked to market), dengan keuntungan atau kerugian belum direalisasi direkodkan dalam rizab AFS dan bukannya akaun untung rugi.
Dalam penyata kewangan 2017, kira-kira RM4.7 bilion kerugian telah terkumpul dalam rizab AFS.
Kedua, apabila kemerosotan nilai itu bukan bersifat sementara atau tidak signifikan, kerugian terkumpul berkenaan perlu diiktiraf sebagai caj penjejasan nilai dalam akaun untung rugi.
Menurut penulis, tafsiran yang diterima umum dalam kalangan akauntan yang menggunakan IFRS dan FRS ketika itu ialah penjejasan nilai perlu diiktiraf apabila sesuatu saham merosot lebih 20 peratus bagi suatu tempoh berterusan, lazimnya sekitar 12 bulan.
Beliau mendakwa LTH mengubah tafsiran itu beberapa kali, yang secara efektif meningkatkan ambang bagi mengelakkan pengiktirafan kerugian penjejasan nilai akibat kemerosotan harga saham.
PwC, menurut penulis, menganggarkan RM4.3 bilion kerugian penjejasan nilai sepatutnya diiktiraf dalam akaun untung rugi.
Sekiranya kerugian itu diiktiraf, penulis berkata, LTH tidak akan dapat mengisytiharkan hibah RM3.3 bilion.
Selain itu, kira-kira RM537 juta penjejasan nilai berkaitan hartanah, anak syarikat dan aset lain juga tidak diiktiraf dalam akaun untung rugi atas alasan yang menurut penulis dianggap PwC tidak mempunyai asas yang kukuh.
Daripada jumlah itu, Ketua Audit Negara sendiri mengenal pasti RM227.81 juta penjejasan nilai dalam EOM, menurut penulis.
Bagaimanapun, penulis mendakwa baki penjejasan nilai berkenaan tidak ditangani dan kelihatan diterima walaupun menurutnya terdapat ketidakpatuhan terhadap FRS dan prinsip perakaunan yang diterima umum.
Muat turun aplikasi Sinar Harian. Klik di sini!
