KEKALAHAN politik Donald Trump di Amerika Syarikat dan Benjamin Netanyahu (Bibi) di Israel membawa implikasi yang jauh melampaui perubahan kepimpinan di Washington dan Tel Aviv.
Ia boleh menjadi petunjuk kepada perubahan lebih besar dalam landskap geopolitik Asia Barat, khususnya berkaitan Palestin, Gaza, Iran, keselamatan serantau dan masa depan susunan kuasa antarabangsa.
Trump dan Netanyahu mempunyai hubungan politik yang rapat dalam membentuk pendekatan Amerika-Israel terhadap Asia Barat.
Hubungan ini telah mempengaruhi dasar Amerika terhadap Israel, konflik Palestin, isu Jerusalem, Iran, normalisasi hubungan diplomatik Arab-Israel dan pendekatan keselamatan serantau.
Namun, satu perkara perlu ditegaskan: kekalahan politik seseorang pemimpin tidak semestinya bermaksud perubahan serta-merta terhadap dasar negara yang dipimpinnya.
Institusi, kepentingan strategik, jaringan kuasa dan komitmen keselamatan boleh terus beroperasi walaupun berlaku pertukaran kepimpinan.
Oleh itu, persoalan yang perlu diteliti ialah sejauh mana perubahan politik di Amerika dan Israel mampu membuka ruang kepada penyusunan semula hubungan kuasa di Asia Barat.
Dua kekalahan politik yang mempunyai kesan geopolitik
Perkembangan politik pada 3 dan 4 November 2026 memperlihatkan dua tekanan politik yang berlaku hampir serentak.
Di Amerika Syarikat, Parti Demokrat berjaya mengambil alih kedua-dua dewan Kongres, iaitu Senat dan Dewan Perwakilan, dalam pilihan raya pertengahan penggal.
Keputusan ini merupakan tamparan politik terhadap Trump dan agenda pentadbirannya.
Isu kos sara hidup, tarif, perang dengan Iran dan ketidakpuasan terhadap hala tuju negara dikenal pasti antara faktor penting yang mempengaruhi pengundi.
Di Israel pula, blok gabungan Netanyahu gagal mengekalkan majoriti pemerintahan dalam pilihan raya 27 Oktober 2026.
Keputusan rasmi yang disahkan pada 4 November memperlihatkan kebuntuan pembentukan kerajaan.
Blok Netanyahu kehilangan kedudukan majoriti, manakala gabungan pembangkang pimpinan Gadi Eisenkot juga belum memperoleh majoriti yang mencukupi.
Kedua-dua perkembangan ini perlu dibaca dengan tepat:
- Trump masih Presiden Amerika Syarikat, tetapi kini berhadapan Kongres yang dikuasai Demokrat.
- Netanyahu belum semestinya kehilangan jawatan Perdana Menteri, tetapi kedudukan politiknya semakin tidak menentu.
- Kedua-duanya berhadapan peningkatan tekanan politik domestik terhadap pendekatan mereka dalam konflik Asia Barat.
Ini bukan bermakna dasar Amerika dan Israel akan berubah secara automatik. Namun, ruang politik untuk meneruskan dasar sedia ada tanpa penelitian dan tentangan yang lebih besar semakin mengecil.
Implikasi pertama: Hubungan strategik Amerika-Israel berhadapan ujian baharu
Selama beberapa dekad, hubungan Amerika-Israel dibina atas kepentingan strategik, kerjasama ketenteraan, perkongsian risikan, sokongan diplomatik dan hubungan politik yang kukuh.
Trump telah memperlihatkan sokongan politik yang kuat terhadap Netanyahu. Namun, keputusan pilihan raya Amerika membuka persoalan baharu tentang sejauh mana sokongan tersebut boleh diteruskan tanpa menghadapi tentangan Kongres.
Penguasaan Demokrat terhadap kedua-dua dewan Kongres boleh membawa beberapa perubahan:
- Pertama: Bantuan ketenteraan dan penjualan senjata kepada Israel berpotensi menghadapi penelitian lebih ketat.
- Kedua: Tindakan ketenteraan Israel di Gaza, Tebing Barat dan Lubnan boleh menjadi bahan perbahasan yang lebih serius dalam Kongres.
- Ketiga: Isu pematuhan terhadap undang-undang kemanusiaan antarabangsa, perlindungan orang awam dan penggunaan senjata buatan Amerika boleh mendapat perhatian lebih besar.
- Keempat: Dasar Amerika terhadap Israel mungkin menjadi medan perdebatan politik domestik yang lebih terbuka, termasuk dalam kalangan anggota Parti Demokrat sendiri.
Walau bagaimanapun, Kongres tidak mempunyai kuasa tunggal menentukan seluruh dasar luar Amerika.
Presiden masih mempunyai kuasa eksekutif yang luas, termasuk dalam bidang diplomasi dan operasi ketenteraan. Kuasa veto Presiden juga menjadi batas kepada keupayaan Kongres mengubah dasar secara sepihak.
Oleh itu, perubahan ini lebih tepat difahami sebagai kemunculan mekanisme semak dan imbang yang lebih kuat terhadap pentadbiran Trump.
Implikasi kedua: Netanyahu berhadapan krisis legitimasi politik
Kekalahan blok Netanyahu mempunyai dimensi yang lebih luas daripada sekadar kehilangan angka majoriti.
Politik Israel kini memperlihatkan pertentangan antara kelompok nasionalis kanan, parti agama, pembangkang sekular dan parti-parti yang mewakili warga Palestin di Israel.
Kemunculan parti-parti Arab sebagai faktor penting dalam pembentukan kerajaan memperlihatkan bahawa kedudukan politik warga Palestin di Israel semakin sukar diketepikan dalam proses pembentukan kuasa.
Namun, kita perlu berhati-hati daripada menganggap pertukaran kerajaan Israel akan secara automatik menghasilkan perubahan dasar terhadap Palestin.
Sebahagian besar pembangkang Israel juga mempunyai pendirian keselamatan dan ketenteraan yang tegas.
Perbezaan antara Netanyahu dengan pesaingnya mungkin lebih ketara dari segi gaya kepimpinan, pengurusan kerajaan dan hubungan dengan Amerika berbanding persoalan asas hak penentuan nasib sendiri rakyat Palestin.
Laporan Congressional Research Service Amerika juga menunjukkan bahawa pihak pembangkang Israel belum mengemukakan alternatif strategik yang jelas terhadap sebahagian besar pendekatan keselamatan kerajaan Netanyahu selepas 7 Oktober 2023.
Ini membawa satu pengajaran penting: Palestin tidak boleh menggantungkan masa depannya kepada pertukaran pemimpin Israel semata-mata. Perubahan mesti diukur melalui perubahan dasar dan tindakan sebenar.
Implikasi ketiga: Palestin berpeluang membina tekanan antarabangsa yang lebih berkesan
Perkembangan politik Amerika dan Israel membuka ruang diplomatik yang perlu dimanfaatkan oleh gerakan solidariti Palestin, negara-negara Islam dan masyarakat antarabangsa.
Perjuangan Palestin kini mempunyai dimensi yang semakin luas:
- Hak menentukan nasib sendiri.
- Penamatan pendudukan dan penjajahan.
- Penghentian serangan terhadap orang awam.
- Perlindungan Gaza dan pembinaan semula wilayah yang musnah.
- Pembebasan tahanan secara sah dan berperikemanusiaan.
- Penegakan keputusan dan kewajipan undang-undang antarabangsa.
- Penolakan terhadap pengilhakan wilayah dan perluasan penempatan haram.
Sokongan terhadap Palestin juga semakin menjadi isu perbahasan politik dalam masyarakat Amerika sendiri.
Perubahan sikap sebahagian pengundi dan anggota Kongres menunjukkan bahawa sokongan terhadap dasar Israel tidak lagi boleh dianggap sebagai konsensus politik yang tidak boleh dipersoalkan.
Namun, sokongan masyarakat tidak semestinya terus diterjemahkan menjadi perubahan dasar kerajaan.
Di sinilah perlunya diplomasi rakyat, gerakan masyarakat sivil, tekanan akademik, tindakan undang-undang dan usaha melobi institusi politik.
Implikasi keempat: Masa depan Iran dan keselamatan Asia Barat
Iran merupakan salah satu faktor utama dalam perubahan keseimbangan kuasa Asia Barat.
Hubungan Washington, Tel Aviv dan Tehran akan terus menjadi penentu kepada kestabilan serantau.
Kekalahan politik Trump di Kongres mungkin menyukarkan pentadbirannya mendapatkan sokongan politik dan perundangan bagi sebahagian agenda ketenteraan.
Namun, ia tidak secara automatik menghalang Presiden daripada menggunakan kuasa eksekutif dalam tindakan keselamatan dan ketenteraan.
Dalam masa yang sama, kebuntuan politik Israel boleh mempengaruhi keputusan strategik kerajaan sementara Netanyahu, termasuk pendekatan terhadap Iran.
Risikonya ialah konflik luar negara dijadikan sebahagian daripada pertimbangan politik domestik.
Sebab itu masyarakat antarabangsa perlu mendesak supaya sebarang keputusan ketenteraan dibuat berdasarkan prinsip keselamatan antarabangsa, keperluan yang sah dan pematuhan terhadap undang-undang antarabangsa.
Asia Barat tidak boleh terus dijadikan medan persaingan kuasa yang mengorbankan rakyat awam.
Implikasi kelima: Negara Arab dan OIC perlu menilai semula strategi serantau
Perubahan politik ini turut memberi mesej kepada negara-negara Arab dan anggota Pertubuhan Kerjasama Islam (OIC).
Selama ini, sebahagian pendekatan diplomatik negara Arab banyak bergantung kepada hubungan keselamatan dan ekonomi dengan Amerika Syarikat.
Perkembangan terkini memperlihatkan bahawa pergantungan terhadap satu kuasa besar mempunyai risiko apabila berlaku perubahan politik di negara tersebut.
Negara-negara Arab perlu menilai semula pendekatan mereka terhadap:
- Normalisasi hubungan dengan Israel tanpa penyelesaian adil terhadap Palestin.
- Kerjasama keselamatan serantau yang tidak menjamin kedaulatan negara.
- Kebergantungan kepada persenjataan dan perlindungan ketenteraan kuasa luar.
- Kedudukan Iran dalam seni bina keselamatan Asia Barat.
- Pembinaan kerjasama ekonomi dan keselamatan sesama negara Islam.
OIC pula perlu bergerak daripada pendekatan reaktif kepada strategi bersama yang mempunyai keupayaan diplomatik, ekonomi, kemanusiaan dan perundangan.
Persoalan Palestin mesti menjadi ukuran kepada kesungguhan negara-negara Islam mempertahankan prinsip keadilan dan kedaulatan.
Implikasi keenam: Amerika tidak lagi boleh menganggap sokongan terhadap Israel sebagai konsensus mutlak
Salah satu perkembangan paling penting ialah perubahan landskap politik dalam masyarakat Amerika.
Isu Palestin dan Gaza semakin memasuki perbahasan tentang demokrasi, hak asasi manusia, kebebasan bersuara, peruntukan cukai dan tanggungjawab kerajaan Amerika terhadap konflik antarabangsa.
Kritikan terhadap sokongan ketenteraan kepada Israel juga muncul daripada pelbagai kelompok politik, termasuk sebahagian penyokong gerakan MAGA yang mempersoalkan penglibatan Amerika dalam peperangan luar negara.
Perkembangan ini mempunyai tiga dimensi penting.
- Dimensi moral: Pembunuhan orang awam, kemusnahan infrastruktur dan penderitaan rakyat Palestin telah menjadi persoalan moral yang semakin sukar diketepikan.
- Dimensi ekonomi: Rakyat Amerika turut mempersoalkan kos peperangan, perbelanjaan ketenteraan dan keutamaan penggunaan wang awam.
- Dimensi demokrasi: Hubungan antara kepentingan nasional Amerika dengan komitmen terhadap kerajaan Israel semakin terbuka kepada penelitian awam.
Kemenangan Demokrat di Kongres memberikan ruang kepada perbahasan ini berkembang, walaupun ia belum menjamin perubahan dasar ketenteraan Amerika terhadap Israel.
Apakah implikasinya kepada Malaysia?
Malaysia perlu melihat perkembangan ini sebagai satu peluang untuk memperkukuh kedudukan diplomatik negara dalam isu Palestin dan keselamatan antarabangsa.
Malaysia mempunyai pengalaman diplomatik yang panjang dalam menyuarakan hak rakyat Palestin. Namun, pendekatan negara perlu ditingkatkan daripada kenyataan bantahan kepada strategi diplomasi yang lebih tersusun.
Antara tindakan yang wajar dipertimbangkan ialah:
A. Memperluas diplomasi dengan Kongres Amerika
Malaysia perlu meningkatkan hubungan dengan anggota Senat dan Dewan Perwakilan daripada kedua-dua parti, termasuk mereka yang menyokong perlindungan orang awam, bantuan kemanusiaan dan pematuhan undang-undang antarabangsa.
B. Memperkukuh kerjasama ASEAN dan OIC
Malaysia perlu menggerakkan pendirian bersama bagi menuntut gencatan senjata yang berkekalan, perlindungan orang awam, penghentian pendudukan dan penyelesaian adil terhadap Palestin.
C. Memperluas diplomasi undang-undang
Malaysia perlu terus menyokong mekanisme PBB, ICJ dan ICC serta memastikan segala pelanggaran undang-undang kemanusiaan antarabangsa didokumentasikan dan ditangani melalui proses perundangan yang sah.
D. Memperkukuh solidariti masyarakat antarabangsa
NGO, universiti, badan profesional, institusi agama dan jaringan kemanusiaan perlu membina kerjasama antarabangsa yang lebih strategik.
E. Mengurangkan kebergantungan strategik
Malaysia dan negara-negara ASEAN perlu memperkukuh keupayaan ekonomi, makanan, tenaga, teknologi dan keselamatan supaya tidak mudah terdedah kepada tekanan geopolitik kuasa besar.
Apakah Strategi MAPIM dalam menghadapi perubahan ini?
MAPIM perlu membaca perubahan politik ini sebagai satu perkembangan yang memerlukan tindakan diplomasi kemanusiaan yang lebih agresif, tersusun dan berasaskan prinsip.
Saya mencadangkan MAPIM mempertimbangkan lima agenda tindakan:
1. International Humanitarian Diplomacy Initiative
- Menggerakkan rangkaian diplomasi kemanusiaan dengan NGO, institusi antarabangsa, ahli Parlimen, akademia dan badan hak asasi di Amerika, Eropah, Asia Barat serta Asia Tenggara.
2. Global Parliamentary Advocacy for Palestine
- Membina jaringan anggota Parlimen antarabangsa untuk mendesak penelitian terhadap bantuan ketenteraan, perdagangan senjata dan pematuhan undang-undang antarabangsa dalam konflik Palestin.
3. International Coalition Against Impunity
- Memperkukuh kerjasama masyarakat sivil bagi menuntut akauntabiliti terhadap pelanggaran undang-undang antarabangsa tanpa mengira kedudukan politik atau kuasa sesebuah negara.
4. OIC Strategic Repositioning
- Mendesak OIC membentuk pelan tindakan bersama yang menggabungkan diplomasi, bantuan kemanusiaan, pembinaan semula Gaza, keselamatan makanan dan tindakan perundangan.
5. Palestine Reconstruction and Sovereignty Agenda
- Memastikan pembinaan semula Gaza tidak dipisahkan daripada hak rakyat Palestin menentukan masa depan politik, wilayah dan kedaulatan mereka sendiri.
MAPIM perlu memastikan perubahan politik di Washington dan Tel Aviv diterjemahkan kepada ruang tindakan yang nyata untuk Palestin.
Kejatuhan pengaruh politik tidak semestinya bererti berakhirnya sistem kuasa
Perkembangan politik November 2026 memberikan satu mesej penting kepada dunia.
Pemimpin boleh kehilangan sokongan. Kerajaan boleh kehilangan majoriti. Parti yang berkuasa boleh ditolak oleh pengundi.
Namun, struktur kepentingan geopolitik, jaringan ketenteraan, pengaruh ekonomi dan dasar keselamatan sesebuah negara boleh terus bertahan.
Kekalahan politik Trump di Kongres dan kehilangan majoriti Netanyahu merupakan dua perkembangan yang mempunyai implikasi besar terhadap hubungan Amerika-Israel dan keseimbangan kuasa Asia Barat.
Tetapi kita tidak boleh membuat kesimpulan bahawa Palestin akan memperoleh keadilan hanya kerana kedua-dua pemimpin ini berhadapan kekalahan politik.
Perjuangan Palestin memerlukan perubahan yang lebih mendasar: penghentian pendudukan, penamatan penindasan, perlindungan hak asasi, pengiktirafan kedaulatan dan penguatkuasaan undang-undang antarabangsa.
Dunia Islam juga perlu mengambil iktibar bahawa masa depan ummah tidak boleh bergantung kepada perubahan politik di negara kuasa besar.
Negara-negara Islam mesti membina kekuatan diplomatik, ekonomi, ilmu, teknologi dan pertahanan yang berasaskan kerjasama serta kepentingan bersama.
Kita tidak boleh terus menjadi penonton kepada percaturan kuasa dunia.
Kita mesti menjadi sebahagian daripada pembentukan susunan dunia yang lebih adil.
Trump mungkin kehilangan Kongres. Netanyahu mungkin kehilangan majoriti. Tetapi persoalan sebenar ialah sama ada dunia akhirnya bersedia menghentikan ketidakadilan terhadap Palestin.
Selagi pendudukan berterusan, selagi rakyat Palestin dinafikan hak menentukan nasib sendiri dan selagi undang-undang antarabangsa gagal dikuatkuasakan secara konsisten, krisis Asia Barat tidak akan menemui penyelesaian yang berkekalan.
Keadilan untuk Palestin tidak boleh bergantung kepada siapa yang menang atau kalah dalam pilihan raya Amerika dan Israel. Keadilan mesti menjadi prinsip yang mengikat semua kuasa dunia.
*Mohd Azmi Abdul Hamid ialah Presiden Majlis Perundingan Pertubuhan Islam Malaysia (MAPIM)