DALAM perjalanan panjang merealisasikan semangat Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), kehadiran Datuk Ts. Mustapha Sakmud membawa satu dimensi baharu yang menarik untuk diperhatikan.
Latar belakangnya sebagai jurutera memberikan satu gambaran yang cukup simbolik iaitu seorang profesional teknikal kini diberi tanggungjawab untuk membantu 'mereka bentuk' semula hubungan antara Putrajaya dengan Sabah dan Sarawak berdasarkan semangat perjanjian yang menjadi asas pembentukan Malaysia.
Di sinilah peranan Mustapha menjadi signifikan. Mustapha bukan tokoh politik Sarawak, malah beliau datang dari Sabah sebagai Ahli Parlimen Sepanggar.
Namun, kedudukannya sebagai Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Sabah dan Sarawak) menjadikan beliau antara figura penting dalam usaha kerajaan Persekutuan menyelaras dan mempercepat pelaksanaan perkara berkaitan MA63.
Peranan ini bukan kecil. MA63 melibatkan tuntutan yang kompleks, merentasi soal perlembagaan, kewangan, pentadbiran, kuasa negeri dan hubungan Persekutuan-negeri. Setiap perkara memerlukan penelitian, rundingan serta kesepakatan pelbagai pihak.
Dalam konteks itu, kekuatan Mustapha bukan semata-mata pada kemampuan bercakap mengenai MA63, tetapi pada keupayaannya memahami tuntutan tersebut dari perspektif Borneo dan pada masa sama bekerja dalam struktur kerajaan Persekutuan.
Beliau berada pada kedudukan yang unik kerana memahami denyut politik Sabah, mempunyai hubungan dengan kepimpinan Persekutuan dan kini perlu membina keyakinan dengan kerajaan Sarawak.
Itulah sebabnya istilah 'jurutera MA63' mempunyai makna yang tersendiri. Seorang jurutera tidak membina sesuatu hanya berdasarkan gambaran kasar. Ia memerlukan pelan, ukuran, penyelarasan dan pelaksanaan.
Begitu juga MA63. Tuntutan hak tidak boleh sekadar dilaungkan, sebaliknya perlu diterjemahkan kepada dasar, keputusan kerajaan dan mekanisme pelaksanaan yang jelas.
Sebagai anggota Kabinet Persekutuan, beliau mempunyai akses kepada ruang membuat keputusan yang sebelum ini sering menjadi medan perdebatan antara kerajaan negeri dengan Putrajaya.
Dalam beberapa kenyataan, Mustapha menunjukkan pendekatan bahawa tuntutan MA63 perlu bergerak seiring dengan agenda pembangunan dan pembinaan negara.
Pendekatan ini penting kerana perjuangan mendapatkan hak Sabah dan Sarawak tidak seharusnya dilihat bertentangan dengan kepentingan Malaysia secara keseluruhan.
Sebaliknya, pengiktirafan terhadap hak yang dipersetujui dalam MA63 boleh menjadi asas kepada hubungan Persekutuan-negeri yang lebih kukuh.
Lebih menarik, Mustapha juga berdepan cabaran untuk memastikan isu Sabah dan Sarawak tidak dilihat sebagai agenda yang terpisah.
Portfolio yang diberikan kepadanya secara langsung meletakkan beliau dalam posisi untuk menyelaras kedua-dua wilayah Borneo dalam kerangka hubungan dengan Putrajaya.
Bagi Sarawak khususnya, peranan itu memerlukan diplomasi yang tinggi. Sarawak mempunyai pendirian politik yang tersendiri dan kerajaan negeri mempunyai pengalaman panjang dalam memperjuangkan hak serta kepentingannya di bawah MA63.
Maka, seorang menteri Persekutuan yang mengurus portfolio ini perlu hadir bukan sebagai 'pengarah' kepada Sarawak, tetapi sebagai rakan rundingan yang mampu mendengar, memahami dan mencari titik persamaan.
Di sinilah pendekatan Mustapha wajar diberikan perhatian. Beliau mempunyai peluang untuk membina satu budaya baharu dalam pengurusan MA63, daripada pendekatan konfrontasi kepada penyelesaian, daripada retorik kepada pelaksanaan dan daripada tuntutan yang berasingan kepada penyelarasan yang lebih tersusun.
Sudah tentu, kejayaan sebenar masih akan dinilai berdasarkan hasil. Namun, memberikan ruang dan tanggungjawab kepada seorang tokoh dari Borneo untuk mengemudi portfolio Sabah dan Sarawak sendiri membawa mesej politik yang penting.
Ia menunjukkan bahawa isu MA63 semakin dilihat sebagai agenda nasional, bukan sekadar tuntutan wilayah.
Dalam konteks itu, Mustapha Sakmud boleh memainkan peranan sebagai 'jurutera' hubungan baharu antara Putrajaya dengan Borneo — membina jambatan, menyusun struktur dan memastikan setiap keputusan mempunyai asas untuk diterjemahkan kepada manfaat sebenar rakyat.
Jika beliau mampu mengekalkan momentum, membina kepercayaan dengan kepimpinan Sabah dan Sarawak serta memastikan perkara yang dipersetujui bergerak daripada meja rundingan kepada pelaksanaan, nama Mustapha mungkin akan dikenang bukan hanya sebagai seorang menteri yang mengurus MA63.
Sebaliknya, beliau boleh menjadi antara tokoh yang membantu membina semula keyakinan Borneo terhadap Persekutuan.
Dan dalam sejarah panjang MA63, itu bukanlah peranan yang kecil!
* Penulis ialah Editor Eksekutif Sinar Harian