MEDIA antarabangsa baru-baru ini melaporkan bahawa Iran sedang mempertimbangkan untuk membenarkan beberapa kapal tangki minyak melalui Selat Hormuz.
Memetik sumber seorang pegawai kanan Iran yang tidak dinamakan, laporan itu menyebut bahawa permit kebenaran hanya akan diberikan sekiranya transaksi dilakukan dalam mata wang yuan China.
Laporan itu turut menyebut bahawa susulan ketegangan yang memuncak, Iran dilihat sedang berusaha mengawal selia pergerakan kapal tangki melalui Selat Hormuz berdasarkan syarat yang ditetapkan oleh Teheran.
Langkah berkenaan dianggap sebagai satu bentuk peperangan ekonomi yang sering digambarkan sebagai de-dolarisasi (de-dollarization). Dengan menuntut bayaran dalam yuan, Iran cuba mengelakkan sistem kewangan Amerika Syarikat (AS) serta sekatan Barat.
Pendekatan ini berpotensi memaksa pembeli antarabangsa berdepan pilihan sukar, sama ada mematuhi peraturan kewangan AS atau berisiko kehilangan akses kepada bekalan tenaga.
Pada masa sama, ia memberi isyarat usaha strategik untuk melibatkan China sebagai ‘penjamin keselamatan’ berpotensi bagi selat tersebut, sekali gus menggunakan pengaruh ekonomi Beijing sebagai pengimbang terhadap peningkatan ketegangan ketenteraan AS.
Berkongsi pandangan, Ketua Pegawai Eksekutif Center for Market Education (CME), Dr Carmelo Ferlito berkata bahawa sekiranya Iran mempertimbangkan penggunaan mata wang yuan dalam transaksi minyak di Selat Hormuz, AS tidak semestinya terkesan secara langsung, namun implikasi geopolitiknya boleh menjadi signifikan.
“Pertama, penting untuk memahami skala Selat Hormuz. Kira-kira 20 peratus bekalan minyak global biasanya melalui selat ini, menjadikannya salah satu laluan tenaga paling kritikal di dunia.
“Jika Iran hanya membenarkan kapal tangki melalui selat tersebut sekiranya minyak didagangkan dalam yuan China, langkah ini menyasarkan terutamanya sistem ‘petrodollar’ global, di mana minyak secara tradisinya ditetapkan harga dan diselesaikan dalam dolar AS,” katanya kepada Bisnes Sinar.
Bagaimanapun, AS sendiri kini mengimport minyak dalam jumlah yang agak kecil dari Teluk berikutan peningkatan pengeluaran domestik.
“Pelanggan terbesar minyak Teluk terdiri daripada ekonomi Asia seperti China, India, Jepun dan Korea Selatan. Oleh itu, kesan ekonomi langsung terhadap AS berkemungkinan terhad,” katanya.
Menurut beliau, kesan utama terhadap AS sebaliknya lebih bersifat strategik memandangkan dominasi dolar dalam perdagangan tenaga global merupakan asas kepada kuasa kewangan negara itu.
Selain itu, langkah menggalakkan transaksi minyak dalam yuan turut menyokong matlamat jangka panjang China untuk mengurangkan peranan dolar dalam perdagangan global.
“Ringkasnya, isu ini lebih kepada isyarat geopolitik berbanding kejutan segera terhadap ekonomi AS,” katanya.
Ditanya mengenai kemungkinan transaksi minyak menggunakan mata wang yuan, beliau berkata bahawa walaupun Iran cuba mengenakan penyelesaian dalam yuan, terdapat tiga realiti yang mengehadkan kesan globalnya.
“Kebanyakan perdagangan minyak global masih menggunakan dolar. Kedua, cadangan ini juga mungkin hanya terpakai kepada penghantaran tertentu dan kebanyakan negara lebih memilih fleksibiliti mata wang,” katanya.
Tambahnya, banyak negara pengimport minyak lebih cenderung membayar dalam dolar atas beberapa faktor utama.
“Pertama, penanda aras minyak seperti Brent dan WTI ditetapkan dalam dolar. Kedua, pasaran lindung nilai global berasaskan dolar, selain kecairan dolar yang jauh lebih mendalam berbanding yuan,” katanya.
Beliau turut menegaskan bahawa penggunaan yuan tidak semestinya lebih menguntungkan berikutan harga minyak bergantung terutamanya kepada penawaran dan permintaan global, bukan kepada mata wang penyelesaian.
“Malah dalam sesetengah keadaan, penyelesaian dalam yuan mungkin memperkenalkan risiko baharu, termasuk risiko kebolehtukaran mata wang kerana yuan tidak boleh ditukar sepenuhnya.
“Selain itu, terdapat juga risiko politik memandangkan sistem kewangan China dikawal ketat serta keterbatasan kecairan berbanding pasaran dolar,” katanya.
Tegas beliau, bagi sesetengah negara yang mempunyai hubungan rapat dengan China, pembayaran dalam yuan mungkin mengurangkan geseran transaksi.
“Namun, bagi kebanyakan pedagang global, dolar masih menawarkan fleksibiliti dan kedalaman kewangan yang lebih besar,” katanya.
Yuan alternatif dolar
Sementara itu, Ketua Penganalisis Ekonomi Bank Muamalat Malaysia Berhad, Mohd Afzanizam Abdul Rashid berkata bahawa pertimbangan Iran untuk menggunakan mata wang yuan dalam transaksi minyak di Selat Hormuz didorong oleh kedudukan China sebagai ekonomi kedua terbesar dunia.
Selain dilihat sebagai mata wang alternatif kepada dolar AS, langkah tersebut juga boleh dianggap sebagai serangan balas ekonomi. Sekiranya penggunaan dolar AS berkurangan, ia berpotensi memberi tekanan kepada ekonomi negara itu.
“Sebagai contoh, permintaan terhadap hutang kerajaan AS atau bil perbendaharaan mungkin berkurangan sekiranya pelabur kurang berminat memegang mata wang tersebut,” katanya.
Tambah beliau, jika pelan Iran ini dilaksanakan, ia boleh menjejaskan ekonomi AS akibat kekurangan sumber pembiayaan bagi perbelanjaan kerajaan.
Dalam pada itu, mengulas isu de-dolarisasi, beliau mengakui bahawa perkara tersebut telah lama menjadi topik perbincangan dalam kalangan ekonomi global.
Jelasnya, nisbah dolar AS dalam rizab mata wang asing global telah menyusut daripada 71 peratus pada suku pertama 1999 kepada 56 peratus pada suku ketiga 2025.
“Justeru, mata wang dolar AS dilihat semakin berkurangan pengaruhnya dan kemungkinan konflik di Iran boleh mempercepatkan proses de-dolarisasi ini,” katanya.
“Berita baiknya, jika dolar AS terkesan teruk, ini bermakna ringgit dijangka akan terus mengukuh disebabkan dolar yang dijangka terus menyusut,” katanya.